خیام 1

مفهوم : بخشی عمدهای از رباعیات خیام مانند همین رباعی انسان را دعوت به بیاعتنایی در برابر مسائل و لذت از زندگی تشکیل میدهد. توجّه بیش از حد خیام به می و میگساری و ااغتنام فرصت سبب شده است تا از او چهرهای لاابالی، دائمالخمر و لذّتپرست در اذهان نقش بندد؛ درحالیکه حقیقت چیز دیگری است. می در ادب فارسی بهویژه در شعر شعرای برجسته معانی استعاری و مجازی دارد و در غالب آثار پیشینیان مقصود از شراب نیست، بلکه مفهومی انتزاعی است که برای زیباسازی زبان شعر برگزیده شده و میشود

فروغی در مقدمهٔ رباعیات خیام مینویسد: «در شعر، غالباً می و معشوق به نحو مجاز و استعاره گفته میشود و از این بیان، مقصود آن تأویلات خنک نیست که مثلاً در شعر حافظ، می دو ساله را به قران و محبوب چهارده ساله را به پیغمبر تأویل میکنند؛ و لیکن شک نیست که در زبان شعر غالباً شراب به معنی فراغ خاطر و خوشی یا انصراف یا توجه به دقایق و مانند آن است

علی دشتی در ضمن تحقیقات خود مینویسد: «نسبت دادن رباعیهایی به وی که مبانی آن صرفاً تجاهر به فسق است و یا بر تحقیر مبانی شرعی قرار دارد، اشتباه محض است.

صادق هدایت هم احتمال داده است که آنچه خیام در مدح شراب گفته تا اندازهای مبالغهآمیز به نظر میآید؛ شاید مقصود او تمسخر اهل مذهب ظاهری بوده است

ارایه ها : تشبیه-حقیقت و مجاز